सरदार वल्लभभाई पटेल यांचा जयंती निमित्त विशेष,

‘ लोहपुरुषाची एकात्मतेची ज्योत ‘

३१ ऑक्टोबर २०२५: राष्ट्रीय एकता दिवसाच्या निमित्ताने

भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्यातील एक अशा महान नेत्याची जयंती आज आपण साजरी करत आहोत, ज्यांनी केवळ क्रांतीचा धग धरला नाही, तर स्वतंत्र भारताला एकतेच्या सोन्याच्या साखळीने बांधले. होय, आपण बोलत आहोत सरदार वल्लभभाई पटेल यांच्याबद्दल – ज्यांना ‘लोहपुरुष‘ किंवा ‘आयरन मॅन ऑफ इंडिया‘ म्हणून ओळखले जाते. आज, ३१ ऑक्टोबर २०२५ रोजी, सरदार पटेल यांच्या १५० व्या जयंती निमित्त देशभरात ‘रन फॉर युनिटी‘ सारखे कार्यक्रम होत आहेत. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या आवाहनानुसार, ही जयंती केवळ एक दिवस नाही, तर एकतेची शपथ घेण्याचा सोहळा आहे.

● प्रारंभीक जीवन : साध्या शेतकऱ्याच्या मुलापासून वकिलापर्यंत :

सरदार वल्लभभाई पटेल यांचा जन्म ३१ ऑक्टोबर १८७५ रोजी गुजरातमधील नडियादजवळील करमसद गावात झाला. त्यांचे वडील झावेरभाई पटेल हे साधे शेतकरी होते, तर आई लादाबा देवी होत्या. बालपणातच त्यांना कष्टांचा अभ्यास झाला – शेतात मदत करणे, गावातील विवाद सोडवणे. वल्लभभाईंनी प्राथमिक शिक्षण गावातच घेतले आणि नंतर इंग्लंडला जाऊन लंडनमधील मिडल टेम्पल येथे वकिलीची पदवी मिळवली. १९०० मध्ये ते भारत परतले आणि अहमदाबाद येथे यशस्वी वकील म्हणून प्रॅक्टिस सुरू केली. पण त्यांचे मन केवळ पैशात नव्हते; ते सामाजिक न्यायासाठी लढायला तयार होते.

● स्वातंत्र्य लढ्यातील योगदान : गांधीजींचे उजवे हात :

१९१७ मध्ये कहेडा सत्याग्रह मधून सरदार पटेलांची राजकीय ओळख झाली. गुजरातमधील शेतकऱ्यांना दुष्काळातही जाचक कर वसूल केले जात होते. वल्लभभाईंनी शांततापूर्ण सत्याग्रहाने ब्रिटिश सरकारला गुडघ्यावर घातले. याच आंदोलनात त्यांना ‘सरदार‘ ही पदवी मिळाली – म्हणजे नेते. महात्मा गांधी यांचे ते जवळचे सहकारी होते. असहकार चळवळ (१९२०), खेडा सत्याग्रह, बारडोली सत्याग्रह (१९२८) – प्रत्येक लढ्यात सरदारांची भूमिका कठोर पण न्याय्य होती. बारडोलीत महिलांनीही आंदोलनात भाग घेतला आणि सरदारांनी त्यांचा सन्मान केला. १९३० च्या मीठ सत्याग्रहात ते अहमदाबादमध्ये ब्रिटिशांविरुद्ध लढले आणि अटक झाल्यानंतरही न डगमगले. भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसचे ते अनेकदा अध्यक्षही झाले. त्यांच्या नेतृत्वाने लाखो लोकांना एकत्र आणले आणि स्वातंत्र्याची लढाई मजबूत केली.

● स्वतंत्र भारतातील लोहपुरुष: ५६२ संस्थानांचे एकीकरण :

१५ ऑगस्ट १९४७ रोजी भारत स्वतंत्र झाला, पण तो पूर्ण एक होत नव्हता. देशभरात ५६२ संस्थान (राज्यकर्ते) होते, जे स्वतंत्र होण्याचा विचार करत होते. सरदार पटेल, जे उपपंतप्रधान आणि गृहमंत्री होते, यांनी केवळ १८ महिन्यांत हे सर्व राज्य भारतीय संघराज्यात सामील केले. हैदराबाद, जूनागढ, काश्मीर सारख्या कठीण संस्थानांमध्येही त्यांची कठोर धोरणे कामी आल्या. ‘आयरन मॅन’ हे नाव याच काळात पडले – कारण त्यांनी कधीही तडजोड केली नाही. व्ही.पी. मेनन यांच्या मदतीने त्यांनी संस्थानिकांना विनम्रपणे समजावले, पण गरज पडली तर लष्करी कारवाईही केली. यामुळे आजचा भारत एक अस्पृश अविभाज्य राष्ट्र आहे.

● रोचक तथ्ये : लोहपुरुषांच्या जीवनातील अनोळखी बाबी :

▪︎स्वयंशिक्षित वकील : इंग्लंडला जाताना त्यांनी स्वतःच कायद्याचे अभ्यास केले आणि पहिल्याच प्रयत्नात परीक्षा उत्तीर्ण झाले.

▪︎गांधीजींचे उत्तराधिकारी : गांधीजींनी त्यांना ‘माझा उत्तराधिकारी’ म्हटले होते.

▪︎एकतेचा संदेश : “माणसे एकत्रित नसतील तर ती ताकद नाही, पण एकत्र असतील तर ती आध्यात्मिक शक्ती आहे.” – हा त्यांचा प्रसिद्ध संदेश.

▪︎मृत्यू : १५ डिसेंबर १९५० रोजी हृदयविकाराने त्यांचे निधन झाले, पण त्यांचा वारसा कायम आहे.

▪︎स्टॅच्यू ऑफ युनिटी : २०१८ मध्ये गुजरातमधील केवडिया येथे उभारलेला हा जगातील सर्वांत उंच पुतळा (१८२ मीटर) सरदारांना समर्पित आहे.

● आजची प्रासंगिकता : एकतेच्या धगेचा प्रकाश :

२०२५ मध्ये, जेव्हा देश विविध आव्हानांना सामोरे जात आहे – सीमावाद, सामाजिक भेदभाव – तेव्हा सरदार पटेल यांची शिकवण अधिक महत्त्वाची आहे. राष्ट्रीय एकता दिवस हा केवळ उत्सव नाही, तर एकत्र येण्याची शपथ आहे. ‘रन फॉर युनिटी’ सारख्या कार्यक्रमांमधून तरुण पिढीला एकतेचे महत्त्व कळते. सरदार म्हणाले होते, “भारताची एकता ही आपली ताकद आहे.” आज आपण त्या ज्योतीला पेटवून ठेवूया.

● शेवटचा शब्द : सरदार वल्लभभाई पटेल हे केवळ नेते नव्हते, तर एकतेचे प्रतीक होते. त्यांच्या १५०व्या जयंतीनिमित्त, जय हिंद! जय भारत! 🌟🇮🇳

(संदर्भ : वेब स्रोतांवरून संकलित माहिती. अधिक वाचनासाठी: लाइव्ह हिंदुस्तान, मराठी वर्ल्ड्स, इकॉनॉमिक टाइम्स.)

WaniSamachar.Com

तर्फे ‘ सरदार वल्लभभाई पटेल ‘ यांचा स्मृतिस विनम्र नमन. 

🙏💐🙏