💧 दिनविशेष : २२ मार्च – जागतिक पाणी दिवस २०२६ !

💧 दिनविशेष : २२ मार्च 💧

जागतिक पाणी दिवस २०२६

वणी । २२ मार्च २०२६ :

दरवर्षी २२ मार्च हा दिवस ‘जागतिक पाणी दिवस’ म्हणून साजरा केला जातो. संयुक्त राष्ट्रसंघ (UNO) च्या सर्वसाधारण सभेने २२ मार्च १९९३ रोजी पहिला ‘वर्ल्ड वॉटर डे’ साजरा केला.

● पाण्याशी संबंधित प्रश्‍न नेमके कोणते ?

• पाण्याकडे पाहण्याची मानसिकता कशी बदलता येईल?
• पावसाच्या पध्दतीत होणार्‍या बदलांची नोंद घेवून पाण्याची साठवणूक कशी करता येईल?
• भूजलाची घसरती पातळी कशी थांबविता येईल?
• नद्यांचे बारमाहीकरण कसे करता येईल?
• तलावांवरील आक्रमण थांबवून त्याचे संवर्धन कसे करता येईल?
• पाण्याचे वाढते दुर्भिक्ष लक्षात घेवून त्याचा पुनर्वापर कसा करता येईल?
• पाण्याच्या वाढत्या प्रदूषणाला आळा कसा घालता येईल?
• पाण्याचा अधिक उत्पादक पध्दतीने वापर कसा वाढविता येईल?
• पाणी वितरणाचे व्यवस्थापन कसे सुधारता येईल?
• पाण्याचे सरकारीकरण कसे थांबविता येईल?

● आपली भूमिका काय ?

• स्वत: ला खरोखर किती पाण्याची गरज आहे? हे समजून घेऊन तितकेच पाणी प्रत्येकाने वापरले पाहिजे.
• पाण्याचा स्रोत प्रदूषित न करणे. कुणी करत असेल तर त्याचा प्रतिकार करणे.

लक्षात घ्या, ‘जल है तो, जीवन है’. प्रत्येक गोष्टीसाठी पाणी हे लागतेच. पाण्याचा वापर करणे आपण थांबवू शकत नाही. पण पाण्याच्या सुयोग्य वापरामुळे आपण पाणी वाचवू शकतो, ऊद्याची तहान भागवण्यासाठी.

पाणी, जीवनाचे सार, जगभरातील समाजांच्या शाश्वत विकासाचा आधारस्तंभ आहे. जैवविविधता संवर्धनात महत्त्वाची भूमिका बजावतानाच ते ऊर्जा, आरोग्य आणि अन्न क्षेत्रांसाठी लिंचपिन म्हणून कामँ करते. तरीही, भयावह वास्तव समोर येत आहे: जगातील अंदाजे अर्ध्या लोकसंख्येला वर्षाच्या किमान भागासाठी तीव्र पाणीटंचाईचा सामना करावा लागतो

👉 जागतिक जल दिन २०२६ ची संकल्पना
“पाणी आणि लिंगभाव” ही आहे, जी जलसंपदा व्यवस्थापनात महिला आणि मुलींना सहन कराव्या लागणाऱ्या असमान भारावर भर देते. ही संकल्पना लिंग समानता आणि सुरक्षित पाण्याची उपलब्धता हे कसे एकमेकांशी जोडलेले आहेत, आणि जल व्यवस्थापनात महिला व मुलींना सक्षम केल्याने समाजातील प्रत्येकाला कसा फायदा होऊ शकतो, याचा शोध घेते.

▪︎महत्त्व : जागतिक जल दिन २०२६ ची ‘पाणी आणि लिंगभाव’ ही संकल्पना जागतिक जलसंकट आणि त्याचा महिला व मुलींवर होणाऱ्या परिणामावर लक्ष केंद्रित करते . कुटुंबासाठी पाणी गोळा करण्याची आणि त्याची काळजी घेण्याची जबाबदारी त्यांच्यावर असल्याने, पाणीटंचाई आणि असुरक्षित पिण्याच्या पाण्याचा त्यांना विषम प्रमाणात फटका बसतो. या वर्षीची संकल्पना जल व्यवस्थापनात त्यांच्या सक्षमीकरणाचे समर्थन करते, तसेच जल धोरणे आणि निर्णय प्रक्रियेमध्ये त्यांच्या मताला मान्यता देते .

▪︎मुख्य संदेश : जल क्षेत्रातील नेतृत्वाच्या भूमिकांमध्ये महिलांचा सहभाग सुनिश्चित करून, आपण अधिक समावेशक आणि शाश्वत जलप्रणाली तयार करू शकतो, ज्याचा सर्वांना फायदा होईल .

▪︎जागतिक जल दिन निमित्त सुविचार :

• पाणी हे जीवन आहे, पण ते सक्षमीकरणाचे एक साधनही आहे.
• जिथे पाणी आहे, तिथे समानता आहे.
• पाणी हा मानवी हक्क आहे आणि महिलांनी यात पुढाकार घेतला पाहिजे”

दैनंदिन कामांसाठी सरासरी, एका दिवसात एक व्यक्ती चुकून ४५ लिटर पाणी वाया घालवते; म्हणूनच, दैनंदिन पाणी वापराच्या पद्धतीत काही बदल केल्यास भविष्यातील वापरासाठी मोठ्या प्रमाणात पाणी वाचवता येते.

आपल्या प्रुथ्वीवर ९७% पाणी महासागरात तर ३% पाणी ताज्या रुपात आहे. या ३% पाण्यापैकी २% पाणी बर्फाच्या रुपात व उरलेले १% पाणी भुगर्भात, जमिनीत, वाहत्या नद्या, तलाव, विहिरी, धरणे ई.मध्ये उपलब्ध आहे.यावरच आपले जीवन अवलंबून आहे.

पाणी प्रवाह (स्त्रोत) राजकीय सीमा ओलांडत असल्याने, स्थिरता आणि संघर्ष रोखण्यासाठी जल सहकार्य महत्वपूर्ण ठरते. सामायिक जलस्त्रोतांचे शांततेने व्यवस्थापन करण्यासाठी देशांनी करार करुन संयुक्त संस्था स्थापन केल्या पाहिजेत.

आफ्रिकेत १९७० च्या दशकात राज्य प्रमुखांनी सामायिक धरणे खोरे विकास संस्था तयार केल्या तरी तेथे केपटाऊन जल संकट (शुन्य पाणी dry city.) समस्या उभी राहिली.

केपटाऊन शहराला पाणी पुरवठा करणाऱ्या प्रमुख धरणांची पाणी पातळी २०१५-१६ मध्ये १३.५ % पेक्षा कमी झाली. त्या दिवसाचा लघुहस्त संदर्भ डे झिरो साठीच्या योजनांचा प्रथम उल्लेख करण्यात आला. डे झिरो लेव्हल ०७ च्या पाण्याचा निर्बंधांची सुरुवात चिंन्हांकित करते अशा परिस्थितीत रहिवाशांना दैनंदिन रेशनच्या पाण्यासाठी रांगेत उभे राहावे लागले असते. वेळीच केपटाऊन शहराने पाण्याचा वापरावर कडक निर्बंध लागू केले आणि २०१७-१८ मधे पाणी समस्येवर मात केली आणि डे झिरो चा अंदाज पुढे ढकलला.

▪︎संपादित व संकलित▪︎

प्रा.महादेव गो.खाडे
अध्यक्ष, मराठी विज्ञान परिषद, वणी

आपले लेख, बातमी व जाहिरात प्रसिद्ध करण्या करीता संपर्क करा, 9021203010.

---

Www.WaniSamachar.com